لباس ضد آرک چیست و عدد کالری روی برچسب چه می‌گوید؟

خریدار ایرانی وقتی سراغ لباس ضد آرک می‌آید، معمولاً یک عدد در ذهن دارد: «۸ کالری» یا «۱۱ کالری». اما کمتر پیش می‌آید کسی بپرسد آن عدد از کدام آزمون بیرون آمده و چه چیزی را تضمین می‌کند. همین نقطه است که خرید اشتباه از آن شروع می‌شود — گاهی لباس عایق برق به‌جای لباس ضد آرک تحویل داده می‌شود و کسی تا روز حادثه متوجه نمی‌شود.

لباس ضد آرک با لباس عایق برق چه تفاوتی دارد؟

این دو، دو خانوادهٔ جداگانه‌اند و یکی جای دیگری را نمی‌گیرد.

لباس عایق برق برای این ساخته شده که جریان از بدن عبور نکند؛ موضوعش تماس و برق‌گرفتگی است و با ولتاژ و کلاس عایقی سنجیده می‌شود. اگر دنبال این دسته هستید، راهنمای انتخاب لباس عایق برق و ابزار تعیین کلاس عایقی کار شما را راه می‌اندازند.

لباس ضد آرک سراغ سناریوی دیگری می‌رود: قوس الکتریکی می‌زند، در چند میلی‌ثانیه موج حرارت و فشار آزاد می‌شود و پوشاک معمولی — مخصوصاً الیاف مصنوعی — آتش می‌گیرد و به پوست می‌چسبد. لباس ضد آرک دو کار می‌کند: شعله را روی خودش نگه نمی‌دارد و بخشی از انرژی حرارتی را مهار می‌کند. در یک تابلوی فشار ضعیفِ پرجریان، اپراتور هم به عایق نیاز دارد و هم به ضد آرک؛ این‌ها با هم جمع می‌شوند، نه اینکه یکی حذف شود.

عدد کالری روی برچسب لباس ضد آرک یعنی چه؟

عدد کالری از آزمون «قوس باز» (IEC 61482-1-1) می‌آید. در این آزمون قوس به مانکنِ لباس‌پوشیده شلیک می‌شود و انرژی تحمل‌شده بر حسب cal/cm² گزارش می‌شود. سه شاخص از همین آزمون بیرون می‌آید و هر سه را با منحنی استال مقایسه می‌کنند:

شاخص	چه چیزی را می‌سنجد	واحد	تفسیر عدد
ELIM	حد انرژی بی‌ریسک	cal/cm²	احتمال سوختگی درجهٔ دو صفر است؛ محافظه‌کارانه‌ترین عدد
ATPV	عبور حرارت از پارچه	cal/cm²	۵۰٪ احتمال رسیدن حرارت عبوری به آستانهٔ سوختگی درجهٔ دو
EBT	پاره‌شدن و باز شدن پارچه	cal/cm²	۵۰٪ احتمال ایجاد پارگی با سطح باز ۱٫۶ سانتی‌متر مربع و بیشتر

اگر هر دو شاخص ATPV و EBT اندازه‌گیری شده باشند، عدد کوچک‌ترِ آن دو رِیتینگ قوس لباس است. پس «۱۱ کالری» باید معلوم باشد ATPV است یا EBT — و این فقط در گواهی آزمون همان مدل نوشته می‌شود، نه در کاتالوگ فروشنده.

نکتهٔ مهم: آن ۵۰٪ به این معنا نیست که نیمی از کاربران می‌سوزند. یعنی در شرایط آزمون، این سطح انرژی مرز عبور از آستانهٔ سوختگی است.

کلاس APC 1 و APC 2 در لباس ضد آرک چه می‌گویند؟

مسیر دوم، آزمون «باکس» (IEC 61482-1-2) است. این آزمون عدد پیوسته نمی‌دهد؛ قبول یا رد می‌کند و نتیجه را در دو کلاس می‌ریزد:

کلاس	جریان قوس	انرژی قوس	شکل نتیجه
APC 1	۴ کیلوآمپر	۱۶۸ کیلوژول	قبول / رد
APC 2	۷ کیلوآمپر	۳۲۰ کیلوژول	قبول / رد

شرط قبولی هم سه‌تاست: پارچه از سمت داخل ذوب نشود، شعلهٔ پس‌سوز حداکثر تا ۵ ثانیه خاموش شود و سوراخی بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر ایجاد نشود. استاندارد IEC 61482-2 هم الزامات خود لباس دوخته‌شده را می‌گوید، نه فقط پارچه؛ یعنی دوخت، زیپ، دکمه و نشانه‌گذاری هم حساب می‌شوند.

در عمل، فروشندهٔ اروپایی بیشتر با APC حرف می‌زند و فروشندهٔ آمریکایی با کالری. هیچ‌کدام غلط نیست، ولی این دو را نمی‌توان با یک ضریب ساده به هم تبدیل کرد.

چه عدد کالری برای کار شما لازم است؟

پاسخ درست از یک مطالعهٔ قوس الکتریکی روی همان تابلو بیرون می‌آید: انرژی رسیده به بدن در فاصلهٔ کار محاسبه می‌شود و لباس ضد آرک باید رِیتینگی بالاتر از آن داشته باشد. جایی که این مطالعه انجام نشده، NFPA 70E جدول ردهٔ PPE را به‌عنوان مسیر جایگزین پیش می‌گذارد:

ردهٔ PPE	حداقل رِیتینگ قوس	نمونهٔ پوشش لازم
۱	۴ cal/cm²	پیراهن آستین‌بلند و شلوار ضد آرک یا سرهمی، به‌همراه شیلد صورت
۲	۸ cal/cm²	پیراهن و شلوار ضد آرک یا سرهمی، هود یا شیلد، به‌همراه بالاکلاوا
۳	۲۵ cal/cm²	کاپشن و شلوار یا سرهمی ضد آرک، به‌همراه هود کامل
۴	۴۰ cal/cm²	همان پوشش ردهٔ ۳ با رِیتینگ بالاتر

این جدول برای کارفرمایی است که به‌جای مطالعهٔ قوس، از جدول NFPA 70E استفاده می‌کند. عدد نهایی هر پروژه را مطالعهٔ همان پروژه تعیین می‌کند، نه این مقاله.

دو خطای رایج هم همین‌جا رخ می‌دهد: اول اینکه زیرپوش نخی معمولی زیر لباس ضد آرک پوشیده شود — که در قوس ذوب نمی‌شود ولی اگر الیاف مصنوعی باشد فاجعه می‌سازد؛ دوم اینکه رِیتینگ یک لایه با رِیتینگ مجموعهٔ لایه‌ها اشتباه گرفته شود. رِیتینگ سیستم چندلایه فقط با آزمون همان ترکیب معتبر است.

نمونهٔ واقعی: «لباس ضد آرک ۱۱ کالری» چه می‌گوید؟

در سبد محصولات صنعت‌هایپر لباس ضد آرک ۱۱ کالری برند IST هست. عدد ۱۱ یعنی رِیتینگ قوس این مدل بالاتر از ردهٔ ۲ جدول بالا می‌نشیند و برای کارهایی که در آن رده ارزیابی شده‌اند حاشیهٔ اطمینان دارد. آنچه باید همراه لباس بگیرید، گواهی آزمون است که نشان می‌دهد ۱۱ از کدام شاخص آمده و در چه ترکیب لایه‌ای اندازه‌گیری شده است.

اگر هم‌زمان به حفاظت از تماس نیاز دارید، دستهٔ لباس عایق برق را جداگانه ببینید. برای درک تفاوت پارچهٔ دیرسوز با پوشش آلومینیومی هم لباس دیرسوز و تفاوتش با لباس نسوز را بخوانید.

پیش از سفارش لباس ضد آرک چه چیزی را از فروشنده بخواهید؟

پنج مدرک، همین پنج مورد:

• گزارش آزمون IEC 61482-1-1 با عدد و نام شاخص (ATPV یا EBT یا ELIM)، یا گزارش IEC 61482-1-2 با کلاس APC.
• تأییدیهٔ انطباق خود لباس با IEC 61482-2، نه فقط پارچه.
• مشخص بودن اینکه عدد برای یک لایه است یا برای مجموعهٔ لایه‌ها.
• دستور شست‌وشو و تعداد چرخهٔ شست‌وشویی که خاصیت بعد از آن تضمین می‌شود.
• برچسب دوخته‌شده روی لباس که همین اطلاعات رویش خوانده شود.

اگر فروشنده‌ای به‌جای این‌ها فقط عدد کالری را شفاهی می‌گوید، عدد را نخرید.

پرسش‌های پرتکرار

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵