تست هیدرواستاتیک دیگ بخار یعنی پرکردن کامل دستگاه با آب و بالا بردن فشار تا مقداری بیشتر از فشار طراحی، تا نشتی و تغییرشکل دائمی آشکار شود. مرجع رایج برای دیگهای پوستهای، ضریب ۱٫۵ برابر فشار طراحی است و نتیجه در گواهی بازرسی ثبت میشود.
هیچ دیگ بخاری بدون این آزمون تحویل نمیشود و هیچ بازرسی دورهای هم بدون آن کامل نیست. دلیلش ساده است: آب تقریباً تراکمناپذیر است، پس اگر جدارهٔ تحت فشار بترکد، انرژی ذخیرهشده ناچیز است و حادثهای رخ نمیدهد. همان کار با هوا یا بخار، آزمون نیست؛ انفجار کنترلنشده است.
تست هیدرواستاتیک دیگ بخار دقیقاً چه چیزی را ثابت میکند؟
این آزمون سه چیز را نشان میدهد: درزگیری جوشها و اتصالات، نبود تغییرشکل ماندگار در پوسته و کوره، و صحت مونتاژ اجزای تحت فشار. چیزی که نشان نمیدهد هم مهم است — تست هیدرواستاتیک جایگزین آزمونهای غیرمخرب نیست. ترک زیرسطحی یا عیب داخلی جوش را باید با رادیوگرافی یا فراصوت پیدا کرد، نه با فشار آب.
به همین دلیل در ساخت یک دیگ بخار، این آزمون آخرین حلقه از زنجیره است و بعد از PT، MT یا UT اجرا میشود، نه بهجای آنها.
فشار تست چقدر است و از کجا میآید؟
ضریب فشار تست را کد طراحی همان دستگاه تعیین میکند. برای دیگهای پوستهای که با B.S 2790 ساخته میشوند و نیز در ASME Section I، مقدار مرسوم ۱٫۵ برابر فشار طراحی (یا حداکثر فشار کاری مجاز) است. برخی رویههای بازرسی دورهای برای دستگاه در حال کار ضریب پایینتری به کار میبرند؛ عدد نهایی همیشه از پروندهٔ طراحی و دستورالعمل شرکت بازرسی درمیآید، نه از قاعدهٔ سرانگشتی.
| فشار طراحی | فشار تست با ضریب ۱٫۵ | یادداشت |
|---|---|---|
| ۶ بار | ۹ بار | کاربری عمومی بخار فرایندی |
| ۸ بار | ۱۲ بار | رایج در صنایع غذایی |
| ۱۰ بار | ۱۵ بار | خطوط با مصرفکنندهٔ فشار متوسط |
| ۱۲ بار | ۱۸ بار | فرایندهای دما بالا |
| ۱۶ بار | ۲۴ بار | سقف رایج دیگهای پوستهای |
این جدول فقط رابطهٔ حسابی ضریب و فشار را نشان میدهد. فشار طراحی هر دستگاه روی پلاک و در پروندهٔ ساخت آن آمده است و ملاک همان است.
مراحل اجرای آزمون به ترتیب
- جدا کردن یا مسدود کردن اجزایی که نباید فشار تست را ببینند، از جمله شیرهای اطمینان.
- پرکردن کامل با آب تمیز و تخلیهٔ هوای محبوس از بالاترین نقاط. هوای باقیمانده هم خطرناک است و هم نتیجه را مخدوش میکند.
- رساندن دمای آب و بدنه به محدودهٔ خواستهٔ دستورالعمل. آب خیلی سرد روی فولاد سرد، خطر شکست ترد دارد.
- بالا بردن تدریجی فشار تا فشار کاری، توقف و بازدید اولیه.
- ادامه تا فشار تست، نگهداشتن به مدت تعیینشده بدون نزدیکشدن افراد به اجزای تحت فشار.
- کاهش فشار تا فشار کاری و بازدید کامل جوشها، فلنجها، دریچهها و نازلها.
- افت تدریجی فشار، تخلیه، و ثبت نتیجه در فرم آزمون.
چه چیزهایی آزمون را مردود میکند؟
| نشانه | معنی | اقدام |
|---|---|---|
| چکه یا نشت آشکار از درز جوش | عیب جوش یا مونتاژ | تخلیه، تعمیر طبق WPS، آزمون مجدد |
| عرقکردن یا مهآلود شدن سطح | نشت میکروسکوپی | بررسی موضعی با NDT |
| افت فشار بیش از حد مجاز در زمان نگهداشت | نشتی پنهان یا هوای محبوس | هواگیری و تکرار؛ اگر تکرار شد، ردیابی نشتی |
| تغییرشکل ماندگار پس از تخلیه | ضعف طراحی یا جنس ورق | مردود؛ بازگشت به بررسی طراحی |
| نشت از اتصالات رزوهای و فلنجی | آببندی ناقص | آببندی مجدد، تکرار آزمون |
پس از آزمون چه مدرکی باید بگیرید؟
خروجی این آزمون یک برگهٔ امضاشده است، نه یک جملهٔ شفاهی. در فرم باید فشار تست، مدت نگهداشت، دمای آب، شمارهٔ گیجهای کالیبره و تاریخ کالیبراسیون، نتیجه و نام بازرس ثبت شده باشد. همین برگه است که بعداً در پروندهٔ بازرسی دورهای و در بازدید اداره کار به آن استناد میشود.
اگر دستگاه نو تحویل میگیرید، این فرم بخشی از بستهٔ مدارک است؛ کنار آن پروندهٔ جوش، گزارشهای غیرمخرب و شناسنامهٔ دستگاه قرار میگیرد. جزئیات کامل این بسته در راهنمای بازرسی دیگ بخار آمده است.
تست دورهای هر چند وقت یک بار؟
فاصلهٔ تکرار را شرکت بازرسی بر اساس نوع دستگاه، سابقهٔ کارکرد و الزامات محلی تعیین میکند. آنچه ثابت است این است که پس از هر تعمیر روی اجزای تحت فشار — تعویض لوله، ترمیم جوش پوسته، تغییر نازل — آزمون دوباره لازم میشود، حتی اگر نوبت دورهای آن نرسیده باشد.
پیش از سفارش یا بازرسی، عدد درست را بدانید
فشار طراحی و ظرفیت مورد نیاز خود را با کارشناس ما بررسی کنید تا مدارک آزمون از ابتدا کامل باشد.
مشاوره و استعلام: ۰۲۱-۴۴۹۴۵۰۰۷ · ۰۹۱۰۷۵۹۹۶۷۵
ارتباط آزمون با انتخاب دستگاه
فشار طراحی چیزی نیست که بعداً بتوان بالا برد. اگر امروز دستگاهی با فشار طراحی پایین سفارش دهید و سال بعد فرایند به فشار بالاتر نیاز پیدا کند، راهحل تعویض دستگاه است نه تست مجدد. برای همین، پیش از سفارش مشخصات دیگ بخار افقی مدل HSB و الزامات استاندارد B.S 2790 را کنار هم بگذارید و فشار کاری را با حاشیهٔ منطقی انتخاب کنید.
نکتهٔ آخر: شیر اطمینان در این آزمون مشارکت نمیکند، اما تنظیم و تست دورهای آن جداگانه الزامی است — موضوعی که در راهنمای شیر اطمینان دیگ بخار باز شده است.
پرسشهای پرتکرار
تست هیدرواستاتیک دیگ بخار با چه فشاری انجام میشود؟
مرجع رایج برای دیگهای پوستهای ۱٫۵ برابر فشار طراحی است. عدد دقیق را کد طراحی دستگاه و دستورالعمل شرکت بازرسی تعیین میکند.
چرا با هوا یا بخار آزمون نمیگیرند؟
چون گاز تراکمپذیر است و انرژی زیادی ذخیره میکند. شکست جداره در آزمون بادی به انفجار منجر میشود، در حالی که آب تقریباً تراکمناپذیر است و فشار بلافاصله افت میکند.
آیا شیر اطمینان هم تحت فشار تست قرار میگیرد؟
خیر. شیرهای اطمینان پیش از رسیدن به فشار تست جدا یا مسدود میشوند، چون فشار تست بالاتر از نقطهٔ تنظیم آنهاست و به مکانیزمشان آسیب میزند.
پس از تعمیر جوش، آزمون دوباره لازم است؟
بله. هر تعمیری روی اجزای تحت فشار، آزمون مجدد را الزامی میکند، حتی اگر آزمون دورهای قبلی تازه انجام شده باشد.
آب آزمون باید چه کیفیتی داشته باشد؟
آب تمیز و بدون ذرات معلق. پس از آزمون هم باید کامل تخلیه و دستگاه خشک شود تا خوردگی ناشی از آب ماندگار شروع نشود.
آخرین بازبینی: ۲ مهر ۱۴۰۵ — بازبینی بعدی: دی ۱۴۰۵
بدون شرح