متعلقات ایمنی دیگ بخار؛ شیر اطمینان، کنترل سطح آب و تجهیزات حفاظتی

در یک موتورخانهٔ بخار، بیشتر قطعات برای راندمان و بهره‌برداری نصب می‌شوند، اما یک دسته فقط یک کار دارند: نگه‌داشتن دیگ در محدودهٔ ایمن. شیر اطمینان سر این دسته است. این نوشته نشان می‌دهد شیر اطمینان چطور کار می‌کند، روی چه فشاری تنظیم می‌شود، کنار چه متعلقاتی می‌نشیند و چرا تست دوره‌ای آن اجباری است. همین تست و مدرکی که از آن صادر می‌شود، موضوع گواهینامه بازرسی ظروف تحت فشار است.

شیر اطمینان دیگ بخار چه می‌کند و چرا حیاتی است؟

دیگ بخار یک مخزن تحت فشار است و هر مخزن تحت فشار یک حد طراحی دارد که عبور از آن خطرناک است. اگر مشعل به کار ادامه دهد و بخار مصرف نشود، فشار بالا می‌رود؛ شیر اطمینان در این لحظه باز می‌شود و بخار را تخلیه می‌کند تا فشار پایین بیاید. برخلاف پرشر سوئیچ که مشعل را قطع می‌کند، شیر اطمینان آخرین خط دفاع مکانیکی است و به برق یا فرمان نیازی ندارد. رابطهٔ نزدیک آن با پدیدهٔ ضربه قوچ در خط بخار و نوسان فشار هم در همین منطق ایمنی جا می‌گیرد.

دیگ بخار به چند شیر اطمینان نیاز دارد و روی چه فشاری تنظیم می‌شود؟

دیگ‌های بخار پوسته‌ای صنعتی معمولاً بیش از یک شیر اطمینان دارند تا اگر یکی گیر کرد، دیگری کار کند. فشار تنظیم هر شیر، دلخواه نیست؛ از فشار طراحی دیگ گرفته می‌شود که روی پلاک مشخصات و مدارک ساخت ثبت شده است. شیر باید دیگ را زیر فشار طراحی نگه دارد، پس فشار تنظیم نباید از آن بالاتر باشد. استاندارد EN 12953-8 که به الزامات محافظت در برابر فشار اضافی در دیگ‌های پوسته‌ای می‌پردازد، همین اصول را تعیین می‌کند؛ نوع رایج شیر هم نوع فنری (spring-loaded) است.

متعلقات ایمنی دیگ بخار؛ شیر اطمینان کنار چه قطعاتی کار می‌کند؟

شیر اطمینان تنها یک حلقه از زنجیرهٔ ایمنی است؛ این قطعات کنار هم دیگ را ایمن نگه می‌دارند:

چیدمان دقیق متعلقات به ظرفیت و طرح دیگ بستگی دارد و روی نقشهٔ هر پروژه تعیین می‌شود.

این مجموعه در کنار سایر تجهیزات موتورخانه معنا پیدا می‌کند؛ نقش هر دستگاه در راهنمای تجهیزات موتورخانهٔ بخار و نگاه کلی آن در راهنمای جامع موتورخانهٔ بخار صنعتی آمده است. کنترل املاح هم به بلودان دیگ بخار گره می‌خورد.

تنظیم، ظرفیت تخلیه و تست دوره‌ای شیر اطمینان

سه نکته در عمر یک شیر اطمینان تعیین‌کننده است. نخست، ظرفیت تخلیه؛ شیر باید بتواند تمام بخاری که دیگ در بیشینهٔ کار تولید می‌کند را تخلیه کند، وگرنه فشار باز هم بالا می‌رود. دوم، بلودان یا فشار نشست مجدد؛ حلقهٔ تنظیم مشخص می‌کند شیر در چه فشاری دوباره بسته شود. سوم، تست دوره‌ای؛ شیر اطمینان باید توسط فرد صلاحیت‌دار تنظیم و به‌طور دوره‌ای آزمایش شود تا مطمئن شویم گیر نکرده است. جزئیات تنظیم فشار و دلایل مردودی شیر اطمینان در بازرسی را در شیر اطمینان دیگ بخار؛ تنظیم فشار و تست دوره‌ای آورده‌ایم. این تست در کنار تست هیدرواستاتیک دیگ بخار و در چارچوب بازرسی دوره‌ای مخازن تحت فشار انجام می‌شود.

شیر اطمینان سالم روی دیگی که درست ساخته شده معنا دارد؛ جنس ورق و کیفیت جوش دیگ هم در تفاوت دیگ فایرتیوب و واترتیوب و مدل‌هایی مثل دیگ بخار ۵۰۰ کیلویی نقش دارند؛ راندمان دیگ هم در راندمان دیگ بخار بررسی شده است.

پرسش‌های پرتکرار

آخرین بازبینی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵