بازرسی دیگ بخار: مراحل، مدارک لازم و دلایل مردودی

دیگ بخار یک مخزن تحت فشار است و مانند هر مخزن تحت فشار دیگری، مشمول بازرسی دوره‌ای است. در این راهنما مراحل بازرسی، مدارک لازم و رایج‌ترین دلایل مردودی را مرور می‌کنیم.

چرا بازرسی دیگ بخار جدی است؟

دیگ بخار انرژی ذخیره‌شدهٔ زیادی در خود دارد. یک دیگ ۲ تنی حدود ۲٬۹۰۰ لیتر آب را در دمای بالاتر از نقطهٔ جوش نگه می‌دارد.

اگر سازه به دلیل خوردگی، رسوب یا عیب جوش تضعیف شده باشد، آزاد شدن ناگهانی این انرژی پیامدهای جبران‌ناپذیری دارد. علت‌های این اتفاق را در چرا دیگ بخار منفجر می‌شود؟ بررسی کرده‌ایم.

در کنار ایمنی، بازرسی دوره‌ای دو اثر اقتصادی مستقیم دارد: جلوگیری از توقف ناگهانی خط تولید، و حفظ راندمان حرارتی.

بازرسی شامل چه آزمون‌هایی است؟

مرحله	چه چیزی بررسی می‌شود	چه عیبی را لو می‌دهد
بازرسی چشمی	سطوح داخلی و خارجی پس از خنک و تخلیه شدن	رسوب، خوردگی حفره‌ای، تغییر شکل، ترک سطحی
آزمون غیرمخرب (NDT)	جوش‌های اصلی بدنه بدون آسیب به سازه	ترک داخلی، عدم نفوذ جوش، کاهش ضخامت
تست هیدرواستاتیک	مقاومت سازه در فشاری بالاتر از فشار کاری	نشتی، ضعف سازه‌ای، اتصالات نامطمئن
آزمون تجهیزات ایمنی	شیر اطمینان، کنترل سطح آب، پرسوراستات	عملکرد نادرست در شرایط اضطراری

در تست هیدرواستاتیک از آب استفاده می‌شود، نه هوا. دلیلش ساده است: آب تقریباً تراکم‌ناپذیر است و اگر سازه حین آزمون شکست بخورد، انرژی مخربی آزاد نمی‌شود.

مدارکی که باید نگه دارید

• نقشهٔ طراحی تأییدشده توسط مؤسسهٔ استاندارد
• گواهینامهٔ جوشکاران و مشخصات روش جوشکاری (WPS)
• گواهی مواد ورق بدنه و لولهٔ آتشخوار
• نتایج آزمون‌های NDT و تست هیدرواستاتیک
• سوابق بازرسی‌های دوره‌ای پیشین

رایج‌ترین دلایل مردودی

بیشتر مردودی‌ها ریشه در خود دیگ ندارند؛ ریشه‌شان کیفیت آب تغذیه است. دو عامل جدا با دو درمان جدا:

• رسوب از املاح کلسیم و منیزیم می‌آید — جزئیات در سختی آب و رسوب
• خوردگی حفره‌ای از گازهای محلول می‌آید — جزئیات در تصفیه آب دیگ بخار

درمان یکی، دیگری را حل نمی‌کند. راهکار رسوب سختی‌گیر رزینی است و راهکار خوردگی دی‌اریتور.

جمع‌بندی: بازرسی موفق از موتورخانه شروع می‌شود، نه از روز بازرسی.

نقش کیفیت ساخت در قبولی

دیگی که از ابتدا مطابق استاندارد ساخته نشده باشد، در بازرسی دوره‌ای دردسرساز می‌شود. دیگ‌های ما مطابق استاندارد B.S 2790 و به صورت Wet Back طراحی می‌شوند، از ورق فولادی 17Mn4 (DIN 17155) و لولهٔ بدون درز آتشخوار ST35.8 (DIN 17175) ساخته می‌شوند و نتایج بازرسی در سابقهٔ هر دستگاه مدون می‌ماند.

مشخصات کامل در صفحهٔ دیگ بخار افقی HSB آمده است؛ اگر هنوز بین افقی و عمودی مرددید، راهنمای انتخاب را ببینید.

اطلاعات رسمی استانداردهای ملی ایران را می‌توانید از سازمان ملی استاندارد ایران پیگیری کنید.

پرسش‌های پرتکرار

بازرسی دیگ بخار هر چند وقت یک‌بار انجام می‌شود؟

دورهٔ بازرسی یک عدد ثابت نیست و به نوع دیگ، فشار کاری، شدت کارکرد و الزامات مرجع بازرسی‌کننده بستگی دارد. برای تعیین دورهٔ دقیق دستگاه خود، مشخصات دیگ و سابقهٔ بازرسی قبلی را در اختیار کارشناس بگذارید.

اگر بازرسی نکنیم و حادثه رخ دهد، مسئولیت با کیست؟

مسئولیت نگهداشت ایمن تجهیزات تحت فشار بر عهدهٔ بهره‌بردار است و نبود سابقهٔ بازرسی معتبر در بررسی‌های پس از حادثه و در روند جبران خسارت اثرگذار است. پیش از بروز مشکل، وضعیت مدارک دیگ خود را با مرجع بازرسی روشن کنید.

دیگ دست‌دوم قابل بازرسی است؟

بله، اما بدون نقشهٔ طراحی، گواهی مواد و سابقهٔ جوشکاری، احتمال مردودی به‌مراتب بالاتر است. پیش از خرید دیگ کارکرده، مدارک فنی و گزارش آخرین بازرسی را بخواهید؛ نبودشان یعنی هزینهٔ پنهان.

تست هیدرواستاتیک به دیگ آسیب نمی‌زند؟

خیر. این آزمون در فشار مشخص و کنترل‌شده‌ای انجام می‌شود که در محدودهٔ طراحی دیگ است. اگر دیگ در این آزمون آسیب ببیند، یعنی از پیش ضعف سازه‌ای داشته و همین کشف، هدف آزمون است.

نصب و راه‌اندازی دیگ با شماست؟

بله، نصب و راه‌اندازی انجام می‌شود و دیگ در صورت نصب و نگهداری مطابق استانداردهای متداول، دو سال گارانتی دارد و تا پایان دورهٔ استهلاک از خدمات پس از فروش برخوردار است.

مشاوره و استعلام دیگ بخار: ۰۲۱-۴۴۹۴۵۰۰۷