سختیگیر رسوب را حل میکند، اما خوردگی را نه. اگر دیگ بخارِ شما با وجودِ سختیگیر باز هم لوله میسوزاند یا بدنهاش حفرهدار میشود، مقصر معمولاً گازهای محلول در آب است. اینجا دقیقاً همانجایی است که کارِ دی اریتور شروع میشود.
چرا اکسیژنِ محلول دشمنِ دیگ بخار است؟
اکسیژنِ حلشده در آب، در تماس با فولاد اکسید (زنگ) تشکیل میدهد و بهشکلِ خوردگیِ حفرهای (Pitting) دیوارهٔ لولهها را نازک میکند. دیاکسیدکربنِ محلول هم با آب ترکیب میشود و اسیدِ کربنیک میسازد که خوردگی را تشدید میکند — بهویژه در خطوطِ برگشتِ کندانس. نتیجهٔ بلندمدت: نشتی، تعویضِ زودهنگامِ لوله، توقفِ تولید و در بدترین حالت از کار افتادنِ دیگ.
دی اریتور چطور کار میکند؟
عملکردِ هوازدا بر دو اصلِ فیزیکیِ ساده استوار است:
۱) قانونِ هانری: با کاهشِ فشارِ جزئیِ یک گاز در فضای بالای مایع، حلالیتِ آن گاز در مایع کم میشود. تزریقِ بخار به داخلِ محفظه، فشارِ جزئیِ اکسیژن را عملاً به صفر نزدیک میکند.
۲) رابطهٔ حلالیت و دما: هرچه دمای آب به دمای اشباع نزدیکتر شود، گازِ کمتری در آن حل میماند؛ به همین دلیل آب در دیاریتور تا حدودِ ۸۵ تا ۱۰۰ درجهٔ سانتیگراد گرم میشود.
در عمل، آبِ تغذیه از بالا بهصورتِ قطراتِ ریز پاشیده میشود تا سطحِ تماسش با بخار زیاد شود؛ بخارِ کمفشار از پایین بالا میآید، آب را گرم میکند و گازها را با خود میبرد. گازهای جداشده از شیرِ ونتِ بالای دستگاه به اتمسفر تخلیه میشوند. مزیتِ جانبیِ این فرایند این است که آبِ گرمشده، شوکِ حرارتی به بدنهٔ دیگ وارد نمیکند و راندمانِ کلی بالا میرود.
یک نکتهٔ مهم: هوازداییِ مکانیکی معمولاً همهٔ اکسیژن را حذف نمیکند؛ باقیماندهٔ آن با جاذبِ اکسیژن (مانندِ سولفیتِ سدیم) در برنامهٔ تصفیهٔ شیمیایی کنترل میشود.
انواع دی اریتور: سینیدار یا پاششی؟
| ویژگی | سینیدار (Tray) | پاششی / اسپری (Spray) |
|---|---|---|
| سازوکار | ریزشِ آب روی سینیهای مشبک و تماسِ لایهای با بخار | پاششِ آب با نازل در فضای پُر از بخار |
| رفتار در بارِ متغیر | پایدارتر | حساستر به نوسانِ بار |
| عمرِ تقریبی (به نقل از منابع فنی) | تا حدود ۴۰ سال | حدود ۲۰ سال |
| هزینه | تا حدود ۲۵٪ گرانتر | اقتصادیتر |
| کاربردِ رایج | نیروگاه و واحدهای بزرگ | صنایع و موتورخانههای متوسط |
هیچکدام مطلقاً بهتر نیست؛ انتخاب به ظرفیت، نوسانِ بار و بودجه بستگی دارد. اعدادِ بالا از منابعِ فنیِ صنعتی نقل شده و بسته به سازنده و طراحی متفاوت است.
چرا دی اریتور را در ارتفاع نصب میکنند؟
آبِ خروجیِ دی اریتور در دمایی نزدیک به نقطهٔ اشباع است. اگر پمپِ تغذیه هدِ مکشِ کافی نداشته باشد، همین آب در ورودیِ پمپ بخار میشود و کاویتاسیون پروانه و بدنهٔ پمپ را میخورد. برای تأمینِ NPSH لازم، هوازدا را چند متر بالاتر از پمپِ تغذیه نصب میکنند (در برخی طرحها ارتفاعی در حدودِ ۹ متر توصیه شده است). ارتفاعِ دقیق باید از روی منحنیِ پمپ و دمای کارِ آب محاسبه شود، نه از روی عرف.
تفاوتِ دی اریتور با منبعِ تغذیه (فیدواتر تانک)
منبعِ تغذیه فقط آب را ذخیره میکند؛ دی اریتور آب را ذخیره و هوازدایی میکند. در بیشترِ طرحها، مخزنِ افقیِ زیرِ برجکِ هوازدا نقشِ منبعِ تغذیه را هم بازی میکند. اگر واحدِ شما فقط منبعِ تغذیه دارد، آبی که به دیگ میرود همچنان اکسیژندار است.
جای دی اریتور در زنجیرهٔ تصفیهٔ آبِ دیگ بخار
هوازدا حلقهٔ سوم است، نه اولین حلقه:
۱) پیشتصفیه: فیلتر شنی ذراتِ معلق و گلولای را میگیرد.
۲) سختیگیری: سختیگیر رزینی کلسیم و منیزیم را حذف میکند و ریشهٔ رسوب را میخشکاند.
۳) هوازدایی: دی اریتور اکسیژن و دیاکسیدکربن را خارج میکند و جلوی خوردگی را میگیرد.
۴) دُزینگِ شیمیایی: کنترلِ pH و جذبِ اکسیژنِ باقیمانده.
تصویرِ کاملِ این زنجیره و اینکه آبِ خام دقیقاً چه بلایی سرِ دیگ میآورد را در راهنمای تصفیهٔ آب دیگ بخار بخوانید.
انتخاب و سایزینگ: چه چیزی ظرفیت و قیمت را تعیین میکند؟
ظرفیتِ دی اریتور معمولاً بر حسبِ تن یا مترمکعب در ساعتِ آبِ تغذیه بیان میشود و باید با ظرفیتِ دیگ و میزانِ بازگشتِ کندانس هماهنگ باشد. عواملِ اصلیِ تعیینکننده:
- ظرفیتِ آبِ تغذیه متناسب با ظرفیتِ دیگ بهعلاوهٔ ضریبِ اطمینان
- درصدِ بازگشتِ کندانس و دمای آبِ جبرانی (Make-up)
- فشارِ کاری و منبعِ بخارِ کمفشارِ در دسترس
- نوعِ دستگاه (سینیدار یا پاششی) و جنسِ بدنه
- تجهیزاتِ جانبی: کنترلِ سطح، ونتِ ترموستاتیک، پمپِ تغذیه و ابزارِ دقیق
هیچ ظرفیتی را نباید از روی حدس انتخاب کرد؛ سایزینگِ اشتباه یا کاویتاسیونِ پمپ میسازد یا هوازداییِ ناقص — و هر دو، هزینهٔ خوردگی را دوباره برمیگردانند.
پرسشهای پرتکرار
دی اریتور برای هر دیگ بخاری لازم است؟
برای دیگهای بخارِ صنعتی که پیوسته کار میکنند، هوازدایی بهشدت توصیه میشود. در واحدهای کوچک و کمکار ممکن است ترکیبِ منبعِ تغذیهٔ گرم و تصفیهٔ شیمیایی کفایت کند؛ تصمیم باید بر پایهٔ آنالیزِ آب و رژیمِ کارِ دیگ گرفته شود.
فرقِ دی اریتور و سختیگیر چیست؟
سختیگیر کلسیم و منیزیم (عاملِ رسوب) را حذف میکند؛ دی اریتور گازهای محلول (عاملِ خوردگی) را. این دو جایگزینِ هم نیستند و در یک زنجیره کنارِ هم مینشینند.
دمای کارِ دی اریتور چقدر است؟
معمولاً آب تا حدودِ ۸۵ تا ۱۰۰ درجهٔ سانتیگراد (نزدیکِ دمای اشباع در فشارِ کارِ دستگاه) گرم میشود؛ هرچه به دمای اشباع نزدیکتر، هوازدایی کاملتر.
آیا موادِ شیمیایی میتوانند جای دی اریتور را بگیرند؟
نه بهطور کامل. جاذبهای اکسیژن مکملِ هوازداییِ مکانیکیاند، نه جایگزینِ آن؛ حذفِ حجمِ اصلیِ گاز با مواد شیمیایی، هم پرهزینه است و هم باعثِ افزایشِ املاحِ محلول در دیگ میشود.
قیمتِ دی اریتور به چه چیزی بستگی دارد؟
به ظرفیت، نوع (سینیدار یا پاششی)، فشارِ کاری، جنسِ بدنه و تجهیزاتِ کنترلیِ همراه. به همین دلیل قیمت بهصورتِ استعلامی و پس از بررسیِ ظرفیتِ دیگ و آنالیزِ آب اعلام میشود.
مشاوره و استعلامِ دی اریتور: ۰۲۱-۴۴۹۴۵۰۰۷
مطالبِ مرتبط: راهنمای انتخاب و خرید دیگ بخار · چرا دیگ بخار منفجر میشود؟
بدون شرح