دیگ بخار صنایع غذایی و لبنیات: ظرفیت، فشار و کیفیت بخار

انتخاب دیگ بخار صنایع غذایی یک تفاوت با بقیهٔ صنایع دارد که در استعلام‌ها کمتر مطرح می‌شود: اینجا بخار فقط انرژی نیست، گاهی با محصول در تماس است. همین یک نکته، تصمیم تصفیهٔ آب و مواد شیمیایی دیگ را از یک بحث فنی به یک بحث بهداشتی تبدیل می‌کند.

بخار در کارخانهٔ لبنیات کجا مصرف می‌شود؟

مصرف‌کننده	نوع تماس	نکتهٔ تعیین‌کننده
پاستوریزاتور صفحه‌ای	غیرمستقیم، از پشت مبدل	پایداری فشار در لحظهٔ راه‌اندازی خط
ژاکت مخزن پخت و نگهداری	غیرمستقیم	بار حرارتی بالا در شروع شیفت
شست‌وشوی CIP	غیرمستقیم، گرم‌کردن محلول	مصرف پیک هم‌زمان با تولید
استریل خط و اتصالات (SIP)	مستقیم روی سطوح تماس	کیفیت و خشکی بخار
تزریق مستقیم به محصول	مستقیم	ترکیب شیمیایی آب و مواد افزودنی دیگ

در انتخاب دیگ بخار صنایع غذایی، سه ردیف اول انرژی می‌خواهند و دو ردیف آخر، علاوه بر انرژی، پاکیزگی. اگر خط شما ردیف چهارم یا پنجم را دارد، این را همان اول به فروشنده بگویید؛ روی طرح تصفیهٔ آب و انتخاب مواد شیمیایی اثر مستقیم می‌گذارد.

کدام ظرفیت برای کدام مقیاس؟

عدد دقیق از جمع بار مصرف‌کننده‌ها با در نظر گرفتن هم‌زمانی درمی‌آید — روش کامل در راهنمای محاسبهٔ ظرفیت دیگ بخار آمده است. جدول زیر فقط برای این است که بدانید در کدام خانواده ایستاده‌اید:

مقیاس واحد	خانوادهٔ دیگ	بازهٔ ظرفیت	فشار کاری
کارگاه لبنی، بستنی‌سازی، آشپزخانهٔ صنعتی	عمودی VSB	۶۰ تا ۵۰۰ kg/hr	۳ تا ۶ بار
کارخانهٔ لبنیات، کنسرو، رب و کمپوت، نوشیدنی	افقی فایرتیوب HSB	۳۰۰ تا ۱۲٬۰۰۰ kg/hr	تا ۱۰ بار

ابعاد و وزن‌ها جنبهٔ راهنما دارند و قابل تغییرند. مدل‌ها و مشخصات بیشتر بر اساس درخواست مشتری قابل ارائه است.

بر پایهٔ شناسنامهٔ فنی کاتالوگ سازنده، هر دو خانواده مطابق استاندارد ملی ایران ۴۲۳۱ و B.S 2790 ساخته می‌شوند، بدنه از ورق فولادی 17Mn4 و لوله‌های حرارتی از فولاد بدون درز نسوز ST35.8 است، جوشکاری طبق WPS و توسط جوشکار دارای گواهینامهٔ صلاحیت انجام می‌شود و تست هیدرواستاتیک با ۱٫۵ برابر فشار کاری گرفته می‌شود. شمارهٔ کامل استانداردهای متریال در شناسنامهٔ فنی هر صفحهٔ محصول درج شده است.

ظرفیت دیگ بخار صنایع غذایی چه فرقی با بقیه دارد؟

در بیشتر صنایع، بار بخار در طول شیفت کمابیش یکنواخت است. در صنایع غذایی این‌طور نیست. دو پدیده الگوی مصرف را ناهموار می‌کند:

• پیک شروع شیفت. گرم‌کردن اولیهٔ ژاکت مخازن و رساندن پاستوریزاتور به دمای کاری، بار سنگینی است که چند ده دقیقه طول می‌کشد و بعد فروکش می‌کند. اگر ظرفیت را با میانگین مصرف انتخاب کنید، هر روز صبح افت فشار دارید.
• پیک CIP. شست‌وشوی خط معمولاً وقتی شروع می‌شود که بخشی از تولید هنوز در جریان است. این هم‌پوشانی، بالاترین نقطهٔ مصرف روزانه را می‌سازد.

پس مبنای انتخاب ظرفیت دیگ بخار صنایع غذایی، بار پیک هم‌زمان است نه میانگین روزانه. جدول هم‌زمانی مصرف‌کننده‌ها را قبل از استعلام آماده کنید؛ روش تهیه‌اش در راهنمای محاسبهٔ ظرفیت با یک مثال آمده است.

کیفیت بخار؛ چیزی که در استعلام‌ها جا می‌ماند

بخار مرطوب یعنی قطرات آب همراه جریان. در پاستوریزاتور، همین قطرات ضریب انتقال حرارت را پایین می‌آورند و زمان رسیدن به دمای هدف طولانی می‌شود. در خط استریل، آب همراه بخار می‌تواند مواد محلول را روی سطوح تماس با محصول بنشاند.

سه اقدام که اثرشان از هر تنظیم دیگری بیشتر است:

• شیب‌بندی درست خط بخار و نصب تله‌بخار در نقاط پایین‌افت، تا کندانس در خط جمع نشود
• تنظیم نرخ بلودان بر اساس آنالیز آب، نه بر اساس عادت اپراتور
• حذف اکسیژن محلول پیش از ورود آب به دیگ با دی‌اریتور، که هم خوردگی را کم می‌کند و هم نیاز به مواد شیمیایی را

توضیح کامل نقش دی‌اریتور: دی اریتور چیست و چه می‌کند؟

برگشت کندانس: پولی که در فاضلاب می‌رود

در صنایع غذایی بیشتر مصرف از نوع غیرمستقیم است، یعنی کندانس تمیز باقی می‌ماند و می‌شود آن را برگرداند. کندانس برگشتی هم گرم است و هم تصفیه‌شده؛ برگرداندنش هم سوخت کم می‌کند، هم بار سختی‌گیر را. در واحدهایی که این مدار را ندارند، معمولاً بیشترین اتلاف انرژی موتورخانه همین‌جاست.

موتورخانه و مسیر بخار تا خط تولید

دیگ بخار صنایع غذایی معمولاً در ساختمانی جدا از سالن تولید نصب می‌شود و همین فاصله، مسیر بخار را به یک متغیر جدی تبدیل می‌کند. چهار نکته که در واحدهای غذایی بیشتر از جاهای دیگر خودش را نشان می‌دهد:

• عایق‌کاری کامل خط بخار و برگشت کندانس؛ در مسیر طولانی، تلفات بدون عایق قابل چشم‌پوشی نیست
• ابعاد در و مسیر ورود دستگاه به موتورخانه — وزن مدل‌های بزرگ خانوادهٔ HSB به چند تن می‌رسد و جابه‌جایی بعد از ساخت ساختمان دردسر دارد
• فضای سرویس اطراف دیگ برای بازکردن درِ جلو و تمیزکاری لوله‌ها
• مسیر دودکش و تأمین هوای احتراق مطابق طراحی مشعل

الزامات کامل چیدمان موتورخانه: راهنمای موتورخانهٔ بخار صنعتی. نقشه‌های ابعادی هم اینجاست: کتابخانهٔ نقشه‌های فنی.

مدارک و بازرسی؛ همان چیزی که ممیز از شما می‌خواهد

دیگ بخار صنایع غذایی هم مثل هر دیگ دیگری ظرف تحت فشار است و در واحد غذایی، پروندهٔ فنی آن در ممیزی‌های بهداشتی و ایمنی هم دیده می‌شود. این مدارک را هنگام تحویل بگیرید و بایگانی کنید:

• گواهی استاندارد ۴۲۳۱ و شناسنامهٔ فنی دستگاه
• گزارش تست هیدرواستاتیک و مدارک جوش (WPS و صلاحیت جوشکار)
• نقشهٔ فنی و دستورالعمل بهره‌برداری
• برنامهٔ بازرسی ادواری و گواهی معتبر آن

جزئیات دوره‌ها و مواردی که بازرسی را الزامی می‌کند: راهنمای بازرسی دیگ بخار · خدمات بازرسی ظروف تحت فشار

پرسش‌های پرتکرار

برای یک کارخانهٔ لبنیات چه ظرفیت دیگ بخاری لازم است؟

بدون فهرست مصرف‌کننده‌ها نمی‌شود عدد داد. بار پاستوریزاتور، ژاکت مخازن و CIP را جمع بزنید و الگوی هم‌زمانی شیفت را مشخص کنید. کارخانه‌های کوچک معمولاً در بازهٔ HSB پایین می‌ایستند و واحدهای بزرگ‌تر بالاتر می‌روند.

دیگ عمودی برای کارگاه لبنی کافی است؟

اگر بار بخار زیر ۵۰۰ کیلوگرم در ساعت بماند و فشار موردنیاز از ۶ بار بالاتر نرود، بله. بالاتر از این دو مرز، باید سراغ مدل افقی رفت.

بخار در تماس با محصول چه ملاحظه‌ای دارد؟

وقتی بخار مستقیم به محصول یا سطوح تماس می‌خورد، ترکیب آب تغذیه و مواد شیمیایی افزوده به دیگ اهمیت پیدا می‌کند. این مورد باید همان ابتدا با مسئول فنی و بهداشت کارخانه و شرکت تأمین‌کنندهٔ مواد شیمیایی هماهنگ شود و در طراحی تصفیهٔ آب دیده شود.

سوخت دیگ را گاز بگیریم یا دوگانه‌سوز؟

اگر خط تولید شما در زمستان نمی‌تواند بخوابد، مشعل دوگانه‌سوز بیمهٔ افت فشار گاز است. برای واحدهایی که توقف چند روزه برایشان قابل تحمل است، مشعل گازی کافی است.

گارانتی و خدمات پس از فروش چقدر است؟

دو سال گارانتی و پانزده سال خدمات پس از فروش. برای تجهیزی که پانزده تا بیست سال در موتورخانه می‌ماند، تعهد کتبی خدمات از خود قیمت خرید مهم‌تر است.

مطالب مرتبط

محاسبهٔ ظرفیت دیگ بخار · موتورخانهٔ بخار صنعتی · راهنمای خرید دیگ بخار · چرا دیگ بخار منفجر می‌شود؟

استعلام دیگ بخار صنایع غذایی: ۰۲۱-۴۴۹۴۵۰۰۷